- Hoşgeldiniz - Sitemizde 55 Kategoride 50557 İçerik Bulunuyor.

SON DAKİKA

BAŞKANLIK İLE PARLAMENTER SİSTEMİN KARŞILAŞTIRILMASI

07 Mart 2017 - kez okunmuş
Ana Sayfa » Gündem»BAŞKANLIK İLE PARLAMENTER SİSTEMİN KARŞILAŞTIRILMASI
BAŞKANLIK İLE PARLAMENTER SİSTEMİN KARŞILAŞTIRILMASI
  •  Aylardır ülkemizde konu olan günlerce tartışılan başkanlık sisteminin, Asli ve Tali özelliklerini(yapısını işleyişini), etkileşim araçlarını, güçlü ve zayıf yönlerini inceleyeceğiz.
  • Öncelikle başkanlık sistemini tanımlayalım:
  • Başkanlık sistemi sert kuvvetler ayrılığı sistemidir. Yasama ve yürütme kuvvetleri mutlak bir şekilde ayrılmış iki organa verilmiştir. Yani bunlar ayrı ayrı seçilir ve birbirlerinin varlığına son veremeyen eşit güçlere sahip organlardır.
  •  Parlamenter sistem, yumuşak kuvvetler ayrılığı sistemidir.Bu sistemde kural olarak yasama ve yürütme kuvvetleri birbirinden ayrılmakla birlikte aslında birbirine bağımlıdır.Yürütme yasamanın içinden çıkar ve birbirinin varlığına son verebilmektedirler.Bu nedenle aralarında bir işbirliği vardır.

A) ASLİ ÖZELLİKLERİ

1)Yürütme organının yapısı

*Başkanlık sisteminde yürütme organı tek yapılıdır ve yürütme yetkisinin tamamı başkana aittir.
* Parlamenter sistem ise iki yapılıdır : bir tarafta devlet başkanı diğer tarafta kabine(hükümet) vardır
* Başkanlık sisteminde yürütme birliklerinin(başkanlıkların), başında duran sekreter dediğimiz başkanın yardımcıları vardır.
* Sekreterler başkan tarafından atanıp görevden alınırlar ve başkanın emirlerinden çıkamazlar.
* Sekreterler yasama organına karşı değil başkana karşı soruludur.
* Yani başkanlık sisteminde başkan, hem devlet başkanı hem de hükümet başkanıdır

2)Yürütme organının kaynağı

* Başkanlık sisteminde başkan halk tarafından belli bir dönem için seçilir(Ör. 5 yıl) ve görev süresi dolmadan yasama organı tarafından görevden alınamaz.

* Parlamenter sistem,yürütme iktidarının yasama iktidarından kaynaklandığı anayasal demokrasi tipidir.
Bu nedenle ;
* Parlamenter sistemde ise yürütmenin bir kanadı olan devlet başkanı(Cumhurbaşkanı) genelde yasama organı tarafından seçilir.
* İkinci kanadı olan hükümet ise yasama organı tarafından parlamento üyeleri arasından seçilir.

3)Yürütmenin yasamaya karşı sorumluluğu

* Başkanlık siteminde başkan halk tarafından seçildikten sonra yasama organı tarafından güvensizlik oyuyla görevden alınamaz.
– Yani başkan sadece kendini seçen halka karşı sorumludur.

* Parlamenter sistemde ise yürütmenin birinci kanadı olan devlet başkanı yasamaya karşı sorumlu değildir. Yani meclis, devlet başkanını güvensizlik oyuyla görevden alamaz.
* Ama ikinci kanadı olan hükümet yasamaya karşı sorumludur.Yani meclis hükümeti güvensizlik oyuyla düşürebilmektedir.

B) TALİ ÖZELLİKLERİ

1)Yürütmenin yasamayı fesih hakkı

* Başkanlık sisteminde, yasama ve yürütme kuvvetleri birbirinden bağımsız iki ayrı organa verildiği için başkan yasama organını fesh edemez.
* Parlamenter sistemde yasama ve yürütme birbirinden mutlak şekilde ayrılmadığı için, yasama organı güvensizlik oyuyla yürütmeyi düşürebildiği gibi yürütmede yasamayı feshedebilir.

2)Aynı kişinin yasama+yürütmede görev alması

* Başkanlık sisteminde, başkan ve sekreter yasama organı üyesi olamaz. Yani başkan sekreterlerini parlamento üyeleri dışından seçmelidir. Aynı şekilde yasama organı üyeleri de yürütme organında görev alamaz.
* Parlamenter sisteminde aynı kişi iki organda görev alabilir.
– Yani bir kişi hem parlamento üyesi hemde başbakan veya bakan olabilir.

3)Yürütmenin yasama organı çalışmalarına katılması

* Başkanlık sisteminde kuvvetler arasında mutlak bir ayrılık olduğu için başkan ve sekreterler yasama organını çalışmalarına katılamaz.
– Yani başkan ve sekreterler :
aa)Yasama organı toplantılarına katılıp görüş bildiremezler.
bb)Kanun teklif edemezler.
cc)Yasama organının toplanmasını engelleyemezler.

* Parlamenter sistemde organlar arasında mutlak bir ayrılık olmadığı hatta birbirleriyle işbirliği içerisinde olduğu için yürütme organı yasama organının çalışmalarına katılır.
– Yani hükümetin kanun teklif etme ,yasamanın toplantılarına katılıp görüş bildirme ve parlamentonun toplanmasını engelleme yetkisi vardır.

C) ETKİLEŞİM ARAÇLARI

1)Başkanlık sisteminde karşılıklı etkileşim araçları

a)Atamalar : Atamalar yürütmenin(Başkanın) elindedir ama bazı önemli atamalar yasama organının onayına tabidir.
b)Uluslararası Antlaşmaların Onaylanması :
Uluslararası antlaşmaları yapmak yürütmenin görevidir ancak yapılan antlaşmaların onayı için yasama organının onayı gerekir.
c)Meclis araştırması : yasama organı yürütmenin alanına giren faaliyetlerde araştırma yapabilir ancak araştırma olumsuz çıksa bile başkanı görevden alamaz.
d)Impeachment(Suçlama) : Başkanın cezai sorumluluğuna yol açabilecel yasama meclisi soruşturmasıdır.
Mahkumiyet halinde başkan görevden alınır.
e)Bütçe : Bütçeyi yürütme hazırlar ama yasama organının onayına tabidir.
f) Mesaj : Başkanın kanun teklif etme yetkisi yoksada yasamaya “Mesaj Hakkı” vardır.
Başkan mesaj hakkıyla kongreye istediği kanunu çıkarılmasını telkin edebilir.

2)Parlamenter sistemde karşılıklı etkileşim araçları

a)Uluslararası Antlaşmarın Onaylanması :
Antlaşma yapma yetkisi yürütmete aittir ama onaylama yetkisi yasama organına aittir.
b)Denetim : Yasama organı meclis araştırması,meclis soruşturması gibi yetkilerle yürütmeti denetleyebilir
c)Bütçe : Bütçeyi yürütme organı hazırlar yasama organı kabul eder
d) Kanun Yapımına Yürütmenin Katılması :
Yürütme organı kanun önerme hakkına sahiptir

  • Tanımını özelliklerini ve etkileşim araçlarını öğrendiğimiz başkanlık ve parlamenter sistemlerinin güçlü ve zayıf yanlarıyla karşılaştıralım.

 

D) BAŞKANLIK VE PARLAMENTER SİSTEMİN GÜÇLÜ VE ZAYIF YANLARI

Başkanlık Sisteminin Güçlü Yanları:

1)Başkanlık sistemi istikrarlı bir yönetime yol açar

* Çünkü başkan belli bir süre için seçildiğine(Ör. 5 yıl) ve bu süre içerisinde güvensizlik oyuyla görevden alınamadığına göre başkanlık sistemi hükümet krizlerine yol açmaz.

2)Başkanlık sistemi güçlü bir yönetime yol açar

* Bir kere bir devlet tek bir kişi tarafından daha güçlü şekilde yönetilir.
* İkinci olarak başkanın doğrudan halk tarafından seçilmiş olması başkana prestij katar.
* Üçüncü olarak başkan ne olursa olsun 4 veya 5 yıl görevde kalacağını bildiği için korkmadan istediği politikayı uygulayabilir.

3)Başkanlık sistemi daha demokratik bir yönetime yol açar

Çünkü,
a)Başkanın doğrudan halk tarafından seçilemedi başkanlık sistemine demokratik nitelik kazandırır.
b)”Hesap sorulabilirlik” bakımından Başkanlık sistemi Parlamenter sisteme göre daha demokratiktir.
Çünkü başkanlık sisteminde sorumluluğun teşhisi kolaydır.Yürütme tek kişinin(Başkanın) elinde toplandığı için işler yolunda gitmediğinde halk kimden hesap soracağını bilir.
c)”Önceden bilinebilirlik” açısındanda Başkanlık sistemi daha demokratiktir.
Çünkü başkanlık seçiminde adaylar bellidir ve seçmen adayının kazanması halinde kimin yürütme yetkisine sahip olacağını bilir.

Başkanlık Sisteminin Zayıf Yanları:

1)Başkanlık sistemi rejim krizlerine yol açabilir

* Başkanlık sisteminde yasama ve yürütme organları birbirlerinin varlığına son veremediklerine göre bu sistemde kriz çıkması halinde problemin seçimle çözülme imkanı yoktur

2)Başkanlık sistemi katıdır

* Başkan halkın desteğini yitirse veya parlamentoyla uzlaşamada bile görevden alınamaz ve böylece sistem bu katılık yüzünden kilitlenebilir.

3)Başkanlık sistemi çift meşruluk sorununa yol açabilir

* Yasama ve yürütme organını halk tarafından seçilmiş olması her iki organında ayrı ayrı meşruluk iddiasında bulunmasına yol açabilir.
– Özellikle başkanın ve yasama organının çoğunluğunun başka partilerden olması uzlaşmalarına engel olabilir.

4)Başkanlık sistemi siyasal kutuplaşmaya yol açabilir

* Başkanlık sisteminde kazanan her şeyi kazandığı , kaybeden her şeyi kaybettiği ve kaybedenler siyasal mücadeleden dışlandığına için siyasal kutuplaşmaya neden olababilir.

5)Başkanlık sistemi iktidarın kişiselleşmesine yol açabilir

* Bu sistemde yürütme organı tek kişinin elinde olduğu,başkan hem devlet başkanı hem hükümet başkanı olduğu ve başkan görev süresi bitinceye kadar görevden alınamadığı için kendini kaptırarak iktidarı kişiselleştirme yoluna gidebilir.

Parlamenter Sistemin Güçlü Yanları:

1)Parlamenter sistemin tıkanıklığa çözüm yolu vardır

* Parlamenter sistemde yasama ve yürütme arasında kriz çıkması halinde,bu krizin “güvensizlik oyu” ve “fesih” gibi araçlarla çözülmesi mümkündür

2)Parlamenter sistem esnektir

* Halkın güvenini yitirmiş, iş göremeyen hükümetleri değiştirmek için 4-5 yıl beklemeye gerek yoktur.

3)Parlamenter sistem kutuplaşmaya yol açmaz

* Parlamenter sistemde seçimi kazana parti her şeyi kazanmaz çünkü görevde kalması için parlamentonun güvenine ihtiyacı vardır.
– Kaybeden partide her şeyi kaybedip siyasal sistemden dışlanmaz: “Muhalefet” olur.

4)Parlamenter sistemlerde Devlet başkanının ılımlaştırı bir etkisi vardır

* Parlamenter sistemlerde devlet başkanı tarafsızdır ve çatışan taraflar (hükümet-parlamento) arasında hakem rolü üstlenir.

Parlamenter Sistemin Zayıf Yanları:

1)Parlamenter sistem istikrarsız hükümetlere yol açar

* Parlamenter sistemlerde, hükümet parlamentonun güvenine dayandığı için parlamento tarafından her zaman görevden alınabilir. Bu da potansiyel istikrarsızlığa neden olur.

2)Parlamenter sistem zayıf hükümetlere yol açar

* Bunun başlıca nedeni parlamenter sistemlerde görülen koalisyon hükümetleridir.
– Koalisyon hükümetleri, birden fazla partiden oluştuğu ve bu partiler birbirinin rakibi olduğu için aralarında bir uzlaşmazlık vardır ve karar alma süreci uzun sürer.

3)Parlamenter sistem düşük nitelikli bir demokrasiye yol açar

Çünkü,
a)Parlamenter sistemlerde halk hükümeti doğrudan belirleyemez, halk parlamento üyelerini seçer onlarda hükümet üyelerini seçer.
b)”Hesap sorulabilirlik” bakımından parlamenter sistem düşük değerdedir.
Özellikle koalisyon hükümetlerinde sorumluyu bulmak güçtür.Halk hangi partiyi sorumlu tutacağını bilemez.
c)”Önceden bilinebilirlik” açısındanda düşük değerdedir. Bir partinin temsilcileri için oy kullanan seçmen o temsilcilerin başbakan olarak kimi seçeceğini bilemez.

                                         SONUÇ

* Başkanlık mı Parlamenter sistem mi daha iyi olur ? Sorusuna kesin olarak cevap vermem mümkün değildir. Çünkü her ülkenin kendine ait siyasal ve sosyal koşulları(parti sistemi,siyasal kültür vs.) vardır ve bu koşullara göre sistemlerin etkililiği ülkeden ülkeye değişebilir.
– Hatta sistemlerin etkililiği aynı ülkede zaman zaman değişiklikte gösterebilir.
Örneğin Türk parlamenter sisteminde 1990-2002 yılları arasında oldukça istikrarsız hükümetler görülmüş olmasına rağmen 2002-2015 yılları arasında istikrarlı güçlü bir tek parti hükümeti görülmüştür.
Ama 2015 yılında hiçbir parti tek başına hükümet kuramadığı için koalisyon hükümeti ihtimali tekrar gündeme gelmiştir…

Kısacası her iki sisteminde kendine özgü güçlü ve zayıf yanları vardır ve  etkililği ülkeden ülkeye göre değişmektedir…

 

 

YORUMLAR

BENZER HABERLER

KÖŞE YAZARLARI

Tüm Yazarlar
    sondakikaseo paketi
    sağlık